Polskie Studium Józefologiczne

  Wydrukuj stronę
 
 Pokaż intro
Historia Studium | Redemptoris Custos | Sympozja | Akta | Multimedia | W internecie | Bibliografia | Kalisz

W górę
Ks. W. Hanc
Ks. J. Stöhr
Ks. D. Foucher
O. A. Jacyniak
W. Rozynkowski
S. R. M. Kolinko
Bp St. Napierała
Biografie

W. Rozynkowski

 
 
Św. Józef jako patron parafii i kościołów parafialnych w Polsce.

Waldemar Rozynkowski  (Toruń)

Kult świętych towarzyszy Kościołowi od jego początków i jest jego integralną częścią. Przez pierwsze wieki pamięcią otaczano przede wszystkim świętych męczenników, natomiast od IV w. dynamicznie rosła liczba tzw. świętych wyznawców. Pamięć o świętych miała zawsze przede wszystkim charakter patronalny, tzn. chrześcijanie szukali u nich ochrony, opieki, pośrednictwa, wstawiennictwa itd. Stąd też nie może dziwić, że od słowa patron pochodzi określenie opieki świętych nad konkretnymi miejscami, tzn. patrocinium.

Badania nad patrociniami stanowią część badań nad kultem świętych. Patrocinia to inaczej wezwania świętych patronów nadawane kościołom, kaplicom, ołtarzom, miastom, instytucjom itd.[1] Zainteresowanie nimi posiada w historiografii europejskiej już długą tradycję. Zauważono, że ich analiza pomaga między innymi w odtwarzaniu: mentalności religijnej, ośrodków misyjnych, szlaków pątniczych, kultu świętych oraz stwarzają możliwość pełniejszego analizowania innych zagadnień życia społecznego, np. kontaktów i wpływów międzynarodowych[2]. Wezwania kościołów mogą stanowić także przesłankę przy odtwarzaniu chronologii powstawania ośrodków duszpasterskich[3].

Oczywiście trzeba podkreślić, że analiza patrociniów i wyciąganie na ich  podstawie wniosków należy do zagadnień trudnych, dlatego że często nie znamy do końca przyczyny, dla której obierano takiego a nie innego świętego patrona. Uwaga ta dotyczy szczególnie wezwań nadawanych w wiekach odległych. Na pewno były one związane z osobą lub grupą fundatorów. Czasami wybór związany był z posiadanymi relikwiami, ale nie było to regułą, tym bardziej, że ich kult nie był związany z każdym świętym. Dotyczy to chociażby interesującego nas św. Józefa. Niejednokrotnie o wyborze świętego patrona decydowała także popularność świętego w danym okresie. W konsekwencji analizę wezwań należy wiązać także z rozwojem kultu liturgicznego w Kościele, a to wymaga studiów nad żywotami świętych, litaniami, kalendarzami, ołtarzami, kaplicami, itd.[4]

Prawdopodobnie najwcześniej utrwaliły się patrocinia dla kościołów, którym już od IV wieku nadawano specjalny tytuł. Wezwanie wiązało się ściśle z relikwiami, jakie umieszczano w ołtarzu świątyni. Kościoły, które nie posiadały relikwii, poświęcano najczęściej Chrystusowi (wydarzeniom z Jego życia lub tajemnicom wiary). Zwyczaj nadawania patrociniów upowszechnił się od VII wieku w związku z rozwojem kultu relikwii, kultu świętych i powiększeniem szeregu świętych patronów[5]

Tytuł kościoła był zwykle ogłaszany przez biskupa podczas alokacji, tzn. uroczystego ceremoniału, który odbywał się w czasie konsekracji kościoła, tuż przed wejściem do świątyni. Moment ten miał nie tylko duże znaczenie jako uroczysty wyraz kultu świętego, ale pociągał za sobą także skutki prawne[6]. Wezwania należy zaliczyć do jednych z trwalszych elementów tworzących parafię. Potwierdza to także zapis w obowiązującym prawie kanonicznym: „Każdy kościół powinien mieć swój tytuł, który nie może być zmieniony po dokonaniu poświęcenia kościoła” (kan. 1218)[7].

Znanym zjawiskiem były jednak zmiany wezwań w związku ze zniszczeniami świątyń w czasie działań wojennych, pożarów, epidemii, itd. Odbudowywane świątynie były na nowo konsekrowane i przy tej okazji nadawano im czasami inne, odpowiadające tendencjom epoki wezwania. Znacznie częstszym jednak zjawiskiem towarzyszącym gruntownym odbudowom świątyń oraz ich remontom było dodawanie współpatrona świątyni[8]. Czasami współpatron dochodził także poprzez oficjalne potwierdzenie kultu jakiegoś świętego w danym ośrodku duszpasterskim.

Powyższe uwagi dotyczą w znacznej mierze także kościołów noszących wezwanie św. Józefa. Święty ten stawał się często patronem lub współpatronem przebudowywanych, odbudowywanych lub budowanych od fundamentów nowych świątyń, głownie od końca XIX wieku. Niejednokrotnie także jego wybierano jako orędownika dla przejmowanych po protestantach po II wojnie światowej kościołów[9].

Dotychczasowe badania w Polsce nad patrociniami nie należą do zaawansowanych, chociaż w ostatnich latach można zauważyć na tym polu coraz większe zainteresowanie. Spośród istniejących prac, większość dotyczy pojedynczych patrociniów świętych i to ograniczonych zasadniczo do wybranego terytorium lub koncentruje się na problemach metodologicznych. Brak jest przede wszystkim  całościowych opracowań patrociniów w skali diecezji, metropolii, dzielnicy czy też państwa, oczywiście dla wybranych okresów[10]. Z polskich historyków jednym z pierwszych, który zajął się wezwaniami, był S. Kujot. Patrocinia stanowiły punkt wyjścia w badaniach tegoż historyka nad siecią parafialną w diecezji chełmińskiej. Zainteresowanie się przez Kujota wezwaniami  było pionierskie tym bardziej, że używał ich przede wszystkim do ustalania  czasu powstania poszczególnych parafii[11].

Dotychczasowe badania można zasadniczo podzielić na dwie kategorie: badania nad patrociniami (głównie kościołów parafialnych) określonego obszaru (ograniczonego najczęściej do diecezji) lub studium nad jednym wybranym kultem świętego, w ramach, którego poruszano także zagadnienie patrocinium. Do wyjątków należą prace nad wybranymi grupami wezwań, związanymi np. z konkretnymi grupami społecznymi, lub podziałem administracyjnym czy też własnościowym. Do nich należy zaliczyć przede wszystkim wydaną niedawno pracę A. Witkowskiej o wezwaniach kościołów katedralnych[12].

Brakuje do tej pory szczegółowych badań nad patrocinium św. Józefa. Nie oznacza to oczywiście, że w dotychczasowych studiach józefologicznych ten element w ogóle nie występował. Kiedy charakteryzowano różne przejawy kultu św. Józefa naturalnie wymieniano także wezwania[13]. Brakuje jednak całościowej analizy tego wezwania jako jednego z przejawów kultu tegoż świętego, a co się z tym wiąże brakuje także wypracowanych w tym względzie uwag metodologicznych. Jedyną próbę ilościowego zobrazowania kultu św. Józefa poprzez patrocinia znajdujemy prawdopodobnie w Encyklopedii Katolickiej, w której podano, że w Polsce jest około 250 kościołów parafialnych, które noszą jego wezwanie[14].

Św. Józef przez wieki nie był obierany na patrona kościołów parafialnych. Przyjmuje się, że pierwszy kościół ku czci św. Józefa został wzniesiony w Nazarecie przez cesarzową Helenę. W Europie najstarszym kościołem jemu poświęconym miała być świątynia w Bolonii (z 1129 roku)[15].

Trudno dokładnie uchwycić, kiedy w Polsce pojawiły się pierwsze kościoły parafialne noszące jego patrocinium. Na pewno część świątyń zakonnych, które powstały w XVII wieku otrzymywały jego wezwanie: Karmelitanek Bosych w Lublinie (1624), Bernardynek w Krakowie (1646) i Cystersów w Krzeszowie (1692). Nie można wykluczyć, że już starsze kościoły nosiły jego wezwanie. Tadeusz Fitych charakteryzując kult św. Józefa na Śląsku przyjął za historiografią niemiecką, że już w XIV wieku stawiano pierwsze kościoły poświęcone św. Józefowi: Godow koło Rybnika (1315), Pożarzysko koło Strzegomia (1315), Krosnowice koło Kłodzka (1326), Kwietniki koło Bolkowa (1373) oraz Wrocław (1481). W XVI wieku siedem dalszych kościołów w diecezji wrocławskiej miało otrzymać takie wezwanie. Największą liczbę kościołów o takim wezwaniu miał jednak przynieść dopiero wiek następny[16].

Przyjęte ustalenia wymagają komentarza. Dla wymienionych kościołów parafialnych brakuje źródeł średniowiecznych mówiących o wezwaniu św. Józefa. Wydaje się, że dokonano tu dowolnego przeniesienia brzmienia wezwania z XVIII lub XIX wieku na okres fundacji parafii w średniowieczu. Interesującym jest na pewno przywoływany często w literaturze średniowieczny kościół św. Józefa z Wrocławia. Zapytajmy się jednak o jaki chodzi tu kościół. Na pewno nie był to kościół parafialny ani klasztorny. Była to niewielka kaplica położona w sąsiedztwie szpitala (przytułku) dla ubogich uczniów. Czyli była to tylko kaplica w ramach kompleksu opiekuńczego. Przypomnijmy, że takich zespołów było w średniowiecznym Wrocławiu kilkanaście. Interesujące nas hospicjum szkolne powstało w 1426 roku. W 1481 roku, lub krótko przed tą datą, stanęła w sąsiedztwie szpitala kaplica, która otrzymała następujących świętych patronów św. św. Józefa, Joachima, Natalie i Adriana. W późniejszych źródłach spotykamy przede wezwanie św. Józefa, który jak widać zdominował pozostałych świętych[17].

Tak więc musimy być bardzo ostrożni w wysuwaniu nazbyt pochopnych wniosków co do chronologii pojawiania się kościołów o wezwaniu św. Józefa. Tylko szczegółowe badania nad każdym z kościołów, najczęściej przy zastosowaniu metody retrospektywnej, mogą umożliwić odtworzenie prawdziwej chronologii pojawiania się tegoż wezwania. 

 

Wykaz parafii i kościołów parafialnych w Polsce noszących, którym patronuje św. Józef- stan z 1998 roku[18]

 

Lp.

Parafia

Patronat (wezwanie)

Diecezja

Czas powstania

1.            

Księżno

Józefa Rzemieślnika

Białostocka

1992

2.            

Łubianka

Józefa Rzemieślnika

Białostocka

1978

3.            

Czarna Białostocka

Świętej Rodziny

Białostocka

1974

4.            

Białystok

Świętej Rodziny

Białostocka

1990

5.            

Bielsko-Biała

Józefa

Bielsko-Żywiecka

1983

6.            

Czechowice- Dziedzice

Józefa Robotnika

Bielsko-Żywiecka

1951

7.            

Zabrzeg

Józefa

Bielsko-Żywiecka

1845

8.            

Oświęcim

Józefa

Bielsko-Żywiecka

1983

9.            

Ujsoły

Józefa Robotnika

Bielsko-Żywiecka

1913

10.         

Janowice

Józefa Robotnika

Bielsko-Żywiecka

1983

11.         

Gorzędów

Józefa Oblubieńca

Częstochowska

1978

12.         

Makowiska

Józefa Oblubieńca[19]

Częstochowska

1402

13.         

Wręczyca

Józefa Oblubieńca

Częstochowska

1956

14.         

Wieluń

Józefa Oblubieńca

Częstochowska

1957

15.         

Poręba

Józefa Oblubieńca

Częstochowska

1908

16.         

Popów

Józefa Robotnika

Częstochowska

1957

17.         

Częstochowa

Józefa Rzemieślnika

Częstochowska

1910

18.         

Częstochowa

Świętej Rodziny

Częstochowska

1917

19.         

Praszka

Świętej Rodziny

Częstochowska

1988

20.         

Panki

Świętej Rodziny

Częstochowska

1919

21.         

Boćki

Józefa Oblubieńca i św. Antoniego Padewskiego[20]

Drohiczyńska

1513

22.         

Malbork-Kałdowo

Józefa

Elbląska

1932

23.         

Morąg

Józefa

Elbląska

1903[21]

24.         

Pasłęk

Józefa

Elbląska

Ok. 1280[22]

25.         

Gościszewo

Józefa

Elbląska

Ok. 1284[23]

26.         

Elbląg

Józefa Robotnika

Elbląska

1996

27.         

Elbląg

Świętej Rodziny

Elbląska

1994

28.         

Bałoszyce

Świętej Rodziny

Elbląska

Ok. 1316[24]

29.         

Ryjewo

Świętej Rodziny

Elbląska

1909

30.         

Węgielsztyn

Józefa

Ełcka

1962[25]

31.         

Szczepki

Józefa Oblubieńca

Ełcka

1985[26]

32.         

Pisz

Józefa Oblubieńca

Ełcka

1991

33.         

Nowa Wieś Ełcka

Józefa Robotnika

Ełcka

1989

34.         

Regielnica

Józefa Robotnika

Ełcka

1994

35.         

Gołdap

Józefa Robotnika

Ełcka

1991

36.         

Augustów

Świętej Rodziny

Ełcka

1994

37.         

Olecka

Świętej Rodziny

Ełcka

1990

38.         

Karolin

Świętej Rodziny

Ełcka

1921

39.         

Gdańsk-Przymorze

Józefa

Gdańska

1990

40.         

Gdynia-Leszczynki

Józefa

Gdańska

1951

41.         

Czeczewo

Józefa

Gdańska

1925

42.         

Pomieczyno

Józefa

Gdańska

1927

43.         

Rumia Zagórze

Józefa i Judy Tadeusza

Gdańska

1984

44.         

Postołowo

Józefa Robotnika

Gdańska

1995

45.         

Gdańsk-Stogi

Świętej Rodziny

Gdańska

1948

46.         

Gdynia-Grabówek

Świętej Rodziny

Gdańska

1931

47.         

Bytom

Józefa

Gliwicka

1928

48.         

Gliwice-Ligota

Józefa

Gliwicka

1925

49.         

Sadów

Józefa

Gliwicka

1331[27]

50.         

Krupski Młyn

Józefa

Gliwicka

1980

51.         

Kalety - Jędrysek

Józefa

Gliwicka

1896

52.         

Zabrze

Józefa

Gliwicka

1931

53.         

Zawada Książęca

Józefa Robotnika

Gliwicka

1890

54.         

Taciszów

Józefa Robotnika

Gliwicka

1934

55.         

Tarnowskie Góry

Józefa Robotnika

Gliwicka

1981

56.         

Bytom-Bobrek

Świętej Rodziny

Gliwicka

1906

57.         

Gliwice

Świętej Rodziny

Gliwicka

1919

58.         

Bydgoszcz

Józefa

Gnieźnieńska

1946

59.         

Kozielsko

Józefa

Gnieźnieńska

Ok. 1432[28]

60.         

Inowrocław

Józefa

Gnieźnieńska

1934

61.         

Fanianowo

Józefa

Gnieźnieńska

1936

62.         

Sitno

Józefa

Gnieźnieńska

1972

63.         

Kołodziejewo

Józefa

Gnieźnieńska

1925

64.         

Osiek n. Notecią

Józefa

Gnieźnieńska

1925

65.         

Będecz

Józefa

Gnieźnieńska

1928

66.         

Trzemżal

Józefa Rzemieślnika

Gnieźnieńska

1985

67.         

Szydłowo

Najświętszego Imienia Jezus, NMP, Józefa

Gnieźnieńska

1795

68.         

Bydgoszcz

Świętej Rodziny

Gnieźnieńska

1984

69.         

Janków Przygodzki

Józefa

Kaliska

1933

70.         

Myjomice

Józefa Oblubieńca i Wszystkich Świętych[29]

Kaliska

XIV w

71.         

Strzydzew

Józefa Rzemieślnika

Kaliska

1898

72.         

Międzybórz

Józefa Rzemieślnika

Kaliska

1654

73.         

Kalisz

Świętej Rodziny

Kaliska

1981

74.         

Ostrów Wielkopolski

Świętej Rodziny

Kaliska

1995

75.         

Jastrzębie Zdrój

Barbary i Józefa

Katowicka

1976

76.         

Kłokocin

Józefa

Katowicka

1971

77.         

Chorzów

Józefa

Katowicka

1911

78.         

Załęże

Józefa

Katowicka

1896

79.         

Krasowy

Józefa

Katowicka

1925

80.         

Ruda Śląska

Józefa

Katowicka

1904

81.         

Zgoda

Józefa

Katowicka

1931

82.         

Czerwionka

Józefa Oblubieńca

Katowicka

1991

83.         

Godów

Józefa Robotnika

Katowicka

1315???

84.         

Józefowiec

Józefa Robotnika

Katowicka

1922

85.         

Józefka

Józefa

Katowicka

1958

86.         

Nieboczowy

Józefa Robotnika

Katowicka

1931

87.         

Czarków

Józefa Robotnika

Katowicka

1957

88.         

Rybnik

Józefa Robotnika

Katowicka

1941

89.         

Wartogłowiec

Józefa Robotnika

Katowicka

1982

90.         

Osiny

Józefa Robotnika

Katowicka

1981

91.         

Tychy

Świętej Rodziny

Katowicka

1998

92.         

Katowice

Świętej Rodziny, Maksymiliana Kolbego

Katowicka

1982

93.         

Bieliny

Józefa Oblubieńca

Kielecka

1637

94.         

Zagnańsk

Józefa Oblubieńca

Kielecka

1996

95.         

Kielce

Józefa Oblubieńca

Kielecka

1993

96.         

Motkowice

Józefa Robotnika

Kielecka

1989

97.         

Kielce

Józefa Robotnika

Kielecka

1958

98.         

Dobrzeszów

Józefa Robotnika

Kielecka

1982

99.         

Radomice

Świętej Rodziny

Kielecka

1991

100.     

Mieszałki

Józefa Oblubieńca

Koszlińsko-Kołobrzeska

1957

101.     

Piła

Józefa Oblubieńca

Koszlińsko-Kołobrzeska

1992

102.     

Połczyn Zdrój

Józefa Oblubieńca

Koszlińsko-Kołobrzeska

1989

103.     

Słupsk

Józefa Oblubieńca

Koszlińsko-Kołobrzeska

1990

104.     

Turowo Pomorskie

Józefa Oblubieńca

Koszlińsko-Kołobrzeska

1980

105.     

Koszalin

Józefa Rzemieślnika

Koszlińsko-Kołobrzeska

1986

106.     

Piła

Świętej Rodziny

Koszlińsko-Kołobrzeska

1619

107.     

Bińcze

Świętej Rodziny i Jana Chrzciciela

Koszlińsko-Kołobrzeska

1974

108.     

Słupsk

Świętej Rodziny i Judy Tadeusza

Koszlińsko-Kołobrzeska

1948

109.     

Małe Ciche

Józefa

Krakowska

1975

110.     

Kalwaria Zebrzydowska

Józefa

Krakowska

1942

111.     

Kraków Os. Kalinowe

Józefa

Krakowska

1985

112.     

Prusy

Józefa

Krakowska

1985

113.     

Kraków-Podgórze

Józefa

Krakowska

1784

114.     

Lubomierz

Józefa Oblubieńca

Krakowska

1919

115.     

Ciche

Józefa Robotnika

Krakowska

1982

116.     

Zawoja- Zakamień

Józefa Robotnika

Krakowska

1976

117.     

Raba Niżna

Józefa Robotnika

Krakowska

1982

118.     

Kłaj

Józefa Robotnika

Krakowska

1914

119.     

Kurów

Józefa Robotnika

Krakowska

1983

120.     

Młoszowa

Józefa Robotnika

Krakowska

1986

121.     

Łękawica k. Wadowic

Józefa Robotnika

Krakowska

1908

122.     

Chrzanów

Świętej Rodziny

Krakowska

1996

123.     

Kraków Bieżanów Nowy

Świętej Rodziny

Krakowska

1982

124.     

Zakopane

Świętej Rodziny

Krakowska

1847

125.     

Świeradów Zdrój

Józefa Oblubieńca

Legnicka

1945

126.     

Kwietniki

Józefa Oblubieńca

Legnicka

XIV[30]

127.     

Wierzchosławice

Józefa Oblubieńca

Legnicka

1972

128.     

Olszyna Lubańska

Józefa Oblubieńca

Legnicka

1946

129.     

Jaworzyna Śląska

Józefa Oblubieńca

Legnicka

1897

130.     

Wałbrzych

Józefa Oblubieńca

Legnicka

1920

131.     

Stare Bogaczowice

Józefa Oblubieńca

Legnicka

1956

132.     

Legnica

Józefa Opiekuna Zbawiciela

Legnicka

1998

133.     

Ściegny

Józefa Robotnika

Legnicka

1983

134.     

Wałbrzych

Józefa Robotnika

Legnicka

1965

135.     

Zgorzelec

Józefa Robotnika

Legnicka

1990

136.     

Zawidów

Józefa Robotnika

Legnicka

XIII w[31]

137.     

Gostków

Świętej Rodziny

Legnicka

XV w[32]

138.     

Chełmsko Śląskie

Świętej Rodziny

Legnicka

XIV w[33]

139.     

Legnica

Świętej Rodziny

Legnicka

1994

140.     

Wałbrzych

Świętej Rodziny

Legnicka

1997

141.     

Świdniki

Józefa

Lubelska

1990

142.     

Markuszów

Józefa

Lubelska

XIV/XV w[34]

143.     

Leszkowice

Józefa Oblubieńca i św. Jana Chrzciciela

Lubelska

1921

144.     

Lublin

Józefa Oblubieńca

Lubelska

1982

145.     

Puławy

Józefa Oblubieńca

Lubelska

1676

146.     

Kraśnik

Józefa Robotnika i Matki Bożej Bolesnej

Lubelska

1982

147.     

Kawęczyn

Opieki św. Józefa

Lubelska

1921

148.     

Cyców

Opieki św. Józefa

Lubelska

1921

149.     

Lublin

Świętej Rodziny

Lubelska

1984

150.     

Puławy

Świętej Rodziny

Lubelska

1991

151.     

Złotoria

Józefa

Łomżyńska

1919

152.     

Klukowo[35]

Józefa Oblubieńca

Łomżyńska

1919

153.     

Zambrów

Józefa Rzemieślnika

Łomżyńska

1992

154.     

Sanniki

Józefa

Łowicka

1441[36]

155.     

Skierniewice –Rabka

Józefa

Łowicka

1983

156.     

Baranów

Józefa Oblubieńca

Łowicka

1912

157.     

Sochaczew-Chodaków

Józefa Robotnika

Łowicka

1974

158.     

Kochanów

Józefa Rzemieślnika

Łowicka

1973

159.     

Leśmierz

Opieki św. Józefa

Łowicka

1978

160.     

Jaktorów

Świętej Rodziny

Łowicka

1932

161.     

Jeżów

Józefa Oblubieńca

Łódzka

Ok. 1270[37]

162.     

Łódź

Józefa Oblubieńca

Łódzka

1917

163.     

Łódź

Józefa Oblubieńca

Łódzka

1910

164.     

Dabrowa-Pawlikowice

Józefa Oblubieńca i NMP

Łódzka

1950

165.     

Ozorków

Józefa Oblubieńca i Podwyższenia Św. Krzyża[38]

Łódzka

1660

166.     

Konstantynów-Łódzki

Józefa Robotnika

Łódzka

1992

167.     

Łódź

Opieki św. Józefa

Łódzka

1974

168.     

Milejów

Opieki św. Józefa, Marii Magdaleny i Aniołów Stróżów

Łódzka

XIII w.[39]

169.     

Rokiciny

Świętej Rodziny

Łódzka

1929

170.     

Łódź

Świętej Rodziny

Łódzka

1989

171.     

Tomaszów Mazowiecki

Świętej Rodziny

Łódzka

1980

172.     

Bodzanów

Józefa

Opolska

1932

173.     

Opole-Szczepanowice

Józefa

Opolska

1929

174.     

Wrzoski

Józefa

Opolska

1988

175.     

Racibórz-Ocice

Józefa

Opolska

1938

176.     

Osowiec-Węgry

Józefa

Opolska

1923

177.     

Wojnowice

Józefa Robotnika

Opolska

1949[40]

178.     

Myślina

Józefa Robotnika

Opolska

1945

179.     

Zawiść

Józefa Robotnika

Opolska

1927

180.     

Branice

Świętej Rodziny

Opolska

1931

181.     

Samborowice

Świętej Rodziny

Opolska

1920

182.     

Zawadzkie

Świętej Rodziny

Opolska

1917

183.     

Legionowo

Józefa Oblubieńca

Ordynariat Polowy

1984

184.     

Mokre

Józefa

Pelplińska

1976

185.     

Wygoda Łączyńska

Józefa

Pelplińska

1906

186.     

Świecie- Marianki

Józefa

Pelplińska

1984

187.     

Tczew

Józefa

Pelplińska

1921

188.     

Płociczno

Józefa

Pelplińska

1989

189.     

Huta Kalna

Józefa Oblubieńca

Pelplińska

1979

190.     

Zagórzyca

Józefa Oblubieńca

Pelplińska

1951

191.     

Charbrowo

Józefa Oblubieńca

Pelplińska

1990

192.     

Kasparus

Józefa Oblubieńca

Pelplińska

1926

193.     

Gniewino

Józefa Robotnika

Pelplińska

1977

194.     

Zwartowo

Józefa Oblubieńca

Pelplińska

1949[41]

195.     

Wielki Klincz

Świętej Rodziny

Pelplińska

1970

196.     

Ciechanów

Józefa

Płocka

1996

197.     

Siecień

Józefa

Płocka

XIV w[42]

198.     

Maków Mazowiecki

Józefa

Płocka

1390[43]

199.     

Płock

Józefa

Płocka

1982

200.     

Pułtusk

Józefa

Płocka

1982

201.     

Pokrzywnica

Józefa

Płocka

1377[44]

202.     

Rościszewo

Józefa

Płocka

XIV w[45]

203.     

Syberia

Józefa

Płocka

1912

204.     

Zakroczym

Józefa

Płocka

XI w (?)[46]

205.     

Sarnowo

Józefa

Płocka

XIV w[47]

206.     

Opalenica

Józefa

Poznańska

1981

207.     

Raczyn

Józefa

Poznańska

1947

208.     

Leszno

Józefa

Poznańska

1986

209.     

Silna

Józefa

Poznańska

1924

210.     

Poznań

Józefa

Poznańska

1994

211.     

Środa Wielkopolska

Józefa

Poznańska

1988

212.     

Rostarzewo

Józefa

Poznańska

1925[48]

213.     

Oborniki

Józefa Oblubieńca

Poznańska

1972

214.     

Baranowo

Józefa Oblubieńca

Poznańska

1997

215.     

Puszczykowo

Józefa Oblubieńca

Poznańska

1966

216.     

Kicin

Józefa Oblubieńca

Poznańska

XIII w [49]

217.     

Wolsztyn

Józefa Opiekuna Kościoła Świętego

Poznańska

1997

218.     

Robakowo

Józefa Rzemieślnika

Poznańska

1997

219.     

Popówko

Józefa Rzemieślnika

Poznańska

1997

220.     

Poznań

Świętej Rodziny

Poznańska

1984

221.     

Barycz

Józefa

Przemyska

1927

222.     

Munina

Józefa

Przemyska

1945

223.     

Żarnowiec

Józefa

Przemyska

1982

224.     

Tarnawiec

Józefa

Przemyska

1812

225.     

Rogóźno

Józefa

Przemyska

1985

226.     

Łańcut-Podzwierzyniec

Józefa

Przemyska

1977

227.     

Przemyśl

Józefa

Przemyska

1923

228.     

Nienowice

Józefa

Przemyska

1985

229.     

Komańcza

Józefa

Przemyska

1927

230.     

Zmysłówka

Józefa Oblubieńca

Przemyska

1988

231.     

Ulanica

Józefa Robotnika

Przemyska

1945

232.     

Ustrzyki Dolne

Józefa Robotnika

Przemyska

1992

233.     

Nowy Zagórz

Józefa Rzemieślnika

Przemyska

1990

234.     

Orzechówka

Świętej Rodziny

Przemyska

1986

235.     

Jedlnia Letnisko

Józefa

Radomska

1921

236.     

Krzyżanowice

Józefa Oblubieńca

Radomska

XIV[50]

237.     

Gózd

Józefa Oblubieńca

Radomska

1958

238.     

Kuczki

Józefa Oblubieńca

Radomska

1900

239.     

Skarżysko Kamienna

Józefa Oblubieńca

Radomska

1919

240.     

Zarzecze

Józefa Oblubieńca

Radomska

1991

241.     

Radom

Józefa Robotnika

Radomska

1946

242.     

Kozienice

Świętej Rodziny

Radomska

1988

243.     

Radom

Świętej Rodziny

Radomska

1974

244.     

Pstrągowa

Józefa Robotnika

Rzeszowska

1488[51]

245.     

Skołyszyn

Józefa

Rzeszowska

1986

246.     

Rzeszów - Zwięczyca

Józefa

Rzeszowska

1536[52]

247.     

Wysoka Strzyżowska

Józefa

Rzeszowska

1918

248.     

Siedliska

Józefa

Rzeszowska

1982

249.     

Sękowa

Józefa Oblubieńca

Rzeszowska

1364[53]

250.     

Rzeszów- Staromieście

Józefa Oblubieńca

Rzeszowska

XIV w[54]

251.     

Glinik Polski

Józefa Robotnika

Rzeszowska

1976

252.     

Przedbórz

Józefa Rzemieślnika

Rzeszowska

1929

253.     

Rzeszów

Świętej Rodziny

Rzeszowska

1985

254.     

Chodków Nowy

Józefa

Sandomierska

1981

255.     

Klimontów

Józefa

Sandomierska

1640

256.     

Biskupice

Józefa Oblubieńca

Sandomierska

1957

257.     

Ostrowiec Świętokrzyski

Józefa

Sandomierska

1984

258.     

Sandomierz

Józefa

Sandomierska

1934

259.     

Wydrza

Józefa Robotnika

Sandomierska

1972

260.     

Nisko

Józefa Oblubieńca

Sandomierska

1928

261.     

Kotowa Wola

Józefa Robotnika

Sandomierska

1971

262.     

Kocudza

Józefa Robotnika

Sandomierska

1987

263.     

Wola Rusinowska

Józefa Robotnika

Sandomierska

1962

264.     

Huta Komorowska

Świętej Rodziny

Sandomierska

1991

265.     

Trześń

Świętej Rodziny

Sandomierska

Pocz. XIV w[55]

266.     

Trąbki

Józefa

Siedlecka

1924

267.     

Celiny

Józefa

Siedlecka

1952

268.     

Siedlce

Józefa

Siedlecka

1984

269.     

Międzyrzec Podlaski

Józefa Oblubieńca

Siedlecka

1921[56]

270.     

Wołyńce

Józefa Robotnika

Siedlecka

1938

271.     

Jastrzębie Śmiary

Świętej Rodziny

Siedlecka

1997

272.     

Unin

Świętej Rodziny

Siedlecka

1990

273.     

Sobolew

Świętej Rodziny

Siedlecka

1919

274.     

Dąbrowa Górnicza

Józefa Oblubieńca

Sosnowiecka

1952

275.     

Jaworzno-Jeziorki

Józefa Rzemieślnika

Sosnowiecka

1994

276.     

Sosnowiec

Józefa Rzemieślnika

Sosnowiecka

1957

277.     

Breń

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1951

278.     

Wicimice

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1973

279.     

Dziwnów

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1973

280.     

Mieszewo

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1985

281.     

Jenikowo

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1951

282.     

Warnice

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1946

283.     

Trzcinna

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1951

284.     

Stargard Szczeciński

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1963

285.     

Szczecin - Pomorzany

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1951

286.     

Trzebusz

Józefa

Szczecińsko-Kamieńska

1973

287.     

Stara Dąbrowa

Józefa Oblubieńca

Szczecińsko-Kamieńska

1957

288.     

Wisełka

Józefa Opiekuna Rodzin

Szczecińsko-Kamieńska

1992

289.     

Szczecin- Płonia

Świętej Rodziny

Szczecińsko-Kamieńska

1957

290.     

Szczecin

Świętej Rodziny

Szczecińsko-Kamieńska

1936

291.     

Skrzyszów

Józefa Oblubieńca

Tarnowska

1984

292.     

Burzyn

Józefa

Tarnowska

1980

293.     

Tarnów

Józefa i Matki Bożej Fatimskiej

Tarnowska

1951

294.     

Kąty

Józefa Oblubieńca

Tarnowska

1980

295.     

Muszyna

Józefa Oblubieńca

Tarnowska

1356[57]

296.     

Kierlikówka

Józefa Oblubieńca

Tarnowska

1992

297.     

Bystra

Józefa Oblubieńca

Tarnowska

1927

298.     

Luszowice

Józefa Oblubieńca

Tarnowska

1636

299.     

Pogórska Wola

Józefa Oblubieńca

Tarnowska

1925

300.     

Rzędzianowice

Józefa Robotnika

Tarnowska

1930

301.     

Stara Wieś

Józefa Rzemieślnika

Tarnowska

1987

302.     

Rytro

Józefa Rzemieślnika

Tarnowska

1931

303.     

Pustków

Józefa Rzemieślnika

Tarnowska

1981

304.     

Maszkienice

Józefa Rzemieślnika

Tarnowska

1925

305.     

Tarnowiec

Józefa Rzemieślnika

Tarnowska

1980

306.     

Krosna

Józefa Rzemieślnika

Tarnowska

1981

307.     

Tarnów

Świętej Rodziny

Tarnowska

1906

308.     

Chełmno

Józefa

Toruńska

1946

309.     

Turznice

Józefa

Toruńska

1937

310.     

Toruń

Józefa

Toruńska

1951

311.     

Kobułty

Józefa

Warmińska

1894

312.     

Stanclewo

Józefa i Wniebowzięcia NMP

Warmińska

1910

313.     

Ruszkowo

Józefa

Warmińska

1976

314.     

Nakomiady

Józefa

Warmińska

1980

315.     

Nawiady

Józefa

Warmińska

1989

316.     

Olsztyn

Józefa

Warmińska

1932

317.     

Jedwabno

Józefa

Warmińska

1958

318.     

Opaleniec

Józefa

Warmińska

1926

319.     

Szyleny

Józefa Robotnika

Warmińska

1990

320.     

Szkotowo

Józefa Robotnika

Warmińska

1947

321.     

Żelazna Góra

Świętej Rodziny

Warmińska

1957

322.     

Konstancin-Jeziorna

Józefa

Warszawska

1957

323.     

Kamionka

Świętej Rodziny

Warszawska

1994

324.     

Pruszków

Józefa Oblubieńca

Warszawska

1987

325.     

Warszawa- Ursus

Józefa Oblubieńca

Warszawska

1942

326.     

Warszawa

Józefa Oblubieńca

Warszawska

1938

327.     

Józefosław

Józefa Opiekuna Pracy

Warszawska

1997

328.     

Warszawa-Ursus

Świętej Rodziny

Warszawska

1994

329.     

Michalczew

Świętej Rodziny

Warszawska

1957

330.     

Otwock Wólka Mlądzka

Józefa Oblubieńca

Warszawsko-Praska

1986

331.     

Franciszków

Józefa Oblubieńca

Warszawsko-Praska

1957

332.     

Wołomin

Józefa Robotnika

Warszawsko-Praska

1978

333.     

Warszawa

Świętej Rodziny

Warszawsko-Praska

1948

334.     

Zakrzewo

Józefa

Włocławska

1924[58]

335.     

Brzezie

Józefa

Włocławska

1985

336.     

Szpetal Górny

Józefa

Włocławska

1816[59]

337.     

Włocławek

Józefa

Włocławska

1978

338.     

Kuny

Józefa Robotnika

Włocławska

1998

339.     

Przedecz

Świętej Rodziny

Włocławska

XIV w[60]

340.     

Olbrachcice Wielkie

Floriana i Józefa

Wrocławska

1997

341.     

Bierutów

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

XIII[61]

342.     

Żórawina

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

1945

343.     

Międzygórze

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

1700

344.     

Łagiewniki

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

XV w[62]

345.     

Wąsosz

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

1788

346.     

Nasławice

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

1964

347.     

Dankowice

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

1945

348.     

Świdnica Śląska

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

1946

349.     

Lutynia

Józefa Oblubieńca

Wrocławska

1335[63]

350.     

Wrocław

Józefa Rzemieślnika

Wrocławska

1933

351.     

Wrocław

Opieki św. Józefa

Wrocławska

1966

352.     

Wrocław-Sępolno

Świętej Rodziny

Wrocławska

1929

353.     

Tomaszów Lubelski

Józefa

Zamojsko-Lubaczowska

1987

354.     

Werchrata

Józefa Robotnika

Zamojsko-Lubaczowska

1971

355.     

Gorzów Wielkopolski

Józefa

Zielonogórsko-Gorzowska

1951

356.     

Lubno

Józefa

Zielonogórsko-Gorzowska

1985

357.     

Dobiegniew

Józefa

Zielonogórsko-Gorzowska

1946

358.     

Zabór

Józefa

Zielonogórsko-Gorzowska

1600[64]

359.     

Chlebowo

Józefa Oblubieńca

Zielonogórsko-Gorzowska

1946

360.     

Zielona Góra

Józefa Oblubieńca

Zielonogórsko-Gorzowska

1994

361.     

Żagań

Józefa Oblubieńca

Zielonogórsko-Gorzowska

1983

362.     

Żary

Józefa Oblubieńca

Zielonogórsko-Gorzowska

1992

363.     

Nowa Sól

Józefa Rzemieślnika

Zielonogórsko-Gorzowska

1984

364.     

Szprotawa

Świętej Rodziny

Zielonogórsko-Gorzowska

1994

 

Liczba patronatów św. Józefa w poszczególnych diecezjach

 

Lp.

Diecezja

Liczba

%

1.

Katowicka

18

4,94

2.

Tarnowska

17

4,67

3.

Krakowska

16

4,39

4.

Legnicka

16

4,39

5.

Poznańska

15

4,12

6.

Przemyska

14

3,84

7.

Szczecińsko – Kamieńska

14

3,84

8.

Wrocławska

13

3,57

9.

Pelplińska

12

3,29

10.

Sandomierska

12

3,29

11.

Gliwicka

11

3,02

12.

Gnieźnieńska

11

3,02

13.

Łódzka

11

3,02

14.

Opolska

11

3,02

15.

Warmińska

11

3,03

16.

Częstochowska

10

2,74

17.

Lubelska

10

2,74

18.

Płocka

10

2,74

19.

Rzeszowska

10

2,74

20.

Zielonogórsko – Gorzowska

10

2,74

21.

Ełcka

9

2,47

22.

Koszalińsko-Kołobrzeska

9

2,47

23.

Radomska

9

2,47

24.

Elbląska

8

2,19

25.

Gdańska

8

2,19

26.

Siedlecka

8

2,19

27.

Warszawska

8

2,19

28.

Kielecka

7

1,92

29.

Łowicka

7

1,92

30.

Bielsko – Żywiecka

6

1,64

31.

Kaliska

6

1,64

32.

Włocławska

6

1,64

33.

Białostocka

4

1,09

34.

Warszawsko – Praska

4

1,09

35.

Łomżyńska

3

0,82

36.

Sosnowiecka

3

0,82

37.

Toruńska

3

0,82

38.

Zamojsko – Lubaczowska

2

0,54

39.

Drohiczyńska

1

0,27

40.

Ordynariat Polowy

1

0,27

 

Wezwania św. Józefa spotykamy we wszystkich diecezjach w Polsce. Trudno wnioskować, aby jakaś diecezja szczególnie wybijała się w ilości wezwań. Jak widać obecnie najwięcej kościołów nawiązujących do postaci św. Józefa posiada diecezja katowicka (18). Kolejno powyżej jedenastu liczą następujące diecezje: tarnowska, krakowska, legnicka, poznańska, przemyska, szczecińsko- kamieńska, wrocławska, pelplińska i sandomierska. Jak widać w większości są to diecezje polski południowej. W połowie diecezji w naszym kraju dziesięć i więcej parafii i kościołów parafialnych posiada patronat św. Józefa. Najmniej kościołów posiadały diecezje: drohiczyńska (1), ordynariat polowy (1), zamojsko – lubaczowska (2), łomżyńska (3), sosnowiecka (3), toruńska (3), białostocka (4) oraz warszawsko-praska (4). Obraz ten byłby zapewne inny gdyby przyjąć jako kryterium stary podział diecezjalny (sprzed 1992 roku). Należy pamiętać także, że nie jest to pełen obraz obecności św. Józefa w diecezjach. Pominięto przecież kościoły klasztorne, filie parafii, kaplice oraz ołtarze. Poza tym w ostatnich trzech latach powołano na pewno kolejne parafie, którym patronuje święty Józef i w konsekwencji już dzisiaj podane dane liczbowe są częściowo inne.

Według wykazu parafii na koniec 1998 roku w Polsce było 9671 parafii. Oznacza to, że wezwanie związane ze św. Józefem nosiło 3,76 % kościołów parafialnych. Dla porównania z rokiem 1914 (oczywiście przy innym zasięgu granic), dla którego poczyniła zestawienie wezwań Grażyna Karolewicz sytuacja przedstawiała się następująco: na liczbę 6899 wszystkich kościołów (w tym katedralne, parafialne, filialne, klasztorne, szpitalne itd.) tylko 151 nosiło wezwanie nawiązujące do postaci św. Józefa[65]. Stanowiło to więc tylko 2,18 % wszystkich wezwań.

           Interesującym byłoby przedstawienie zestawienia popularności św. Józefa wobec innych odmian patronatów świętych. Wydaje się, że możemy przyjąć szacunkowo, że jest ich około 300. Tak więc jest wielce prawdopodobnym, że św. Józef mógłby się znaleźć pośród 15 lub 20 najbardziej popularnych świętych patronów[66].

Typologia wezwania

 

Typ wezwania

Liczba

Józefa

124

Józefa Oblubieńca

79

Świętej Rodziny

59

Józefa Robotnika

55

Józefa Rzemieślnika

23

Współpatron

15

Opieki Józefa

5

Józefa Opiekuna Rodzin

1

Józefa Opiekuna Kościoła

1

Józefa Opiekuna Zbawiciela

1

Józefa Opiekuna Pracy

1

Razem

364

 

Jak widać wezwanie najczęściej występuje w formie podstawowej, tzn. św. Józef.  Powyższe zestawienie nie jest pełne i wymaga dopowiedzenia. Musimy pamiętać, że tam gdzie występuje samo wezwanie św. Józefa główne uroczystości patrona świątyni i parafii mają miejsce 19 marca lub 1 maja. Tak więc i tak czcimy św. Józefa jako Oblubieńca lub Robotnika i Rzemieślnika. Poza tym zapisy w Spisie Parafii niestety w wielu przypadkach znacznie różnią się od rzeczywistego brzmienia wezwania. W kilkunastu przypadkach zmieniono je w oparciu o roczniki poszczególnych diecezji.

Pomijając szczegółowe badania nad poszczególnymi parafiami bardzo trudno będzie w przypadku tych najstarszych ustalić rzeczywistą liczbę kościołów noszących wezwanie św. Józefa. Dla wielu parafii obecne wezwanie św. Józefa nie musi się w ogóle pokrywać z pierwotnym. Wskazany w tabeli czas powstania parafii nie jest tożsamy z momentem otrzymania wezwania św. Józefa. Najprawdopodobniej w średniowieczu kościoły parafialne na obszarze Polski nie nosiły wezwania św. Józefa. Odpowiadałoby to ogólnym tendencjom rozwojowym kultu tegoż świętego w diecezjach polskich[67]. Późniejsze zniszczenia, odbudowy, ponowne konsekracje kościołów sprawiły, że pojawiło się wezwanie św. Józefa. Być może w nielicznych przypadkach mogło to być już w XVI wieku. Niewątpliwie okresem, w którym pojawia się większa ilość kościołów był okres od XVII wieku, pamiętając jednak, że w dużej części były to kościoły klasztorne[68]. Widać to wyraźnie w zestawieniu, które poczynił Stanisław Litak, odtwarzając strukturę administracyjną kościoła w Polsce około 1772 roku. I tak podał on w zestawieniu końcowym następujące wielkości: 42 kościoły parafialne, 36 kościołów filialnych i kaplic publicznych, 32 kościoły zakonne męskie oraz 6 kościołów zakonnych żeńskich nosiło wezwanie św. Józefa[69]. Obecność św. Józefa w patrociniach tego okresu odpowiada ogólnemu większemu zainteresowaniu tymże świętym, szczególnie w środowiskach zakonnych[70].

Wydaje się, że niezbyt wielkie ożywienie w patronacie św. Józefa przyniosła większa część wieku XIX. Nowym impulsem charakteryzuje się dopiero koniec tego wieku i początek następnego. Swoista eksplozja popularności tego świętego nastąpiła od okresu międzywojennego i trwa z pewnymi wahaniami do dnia dzisiejszego. Patrząc na daty erygowania parafii zauważamy, że szczególnie imponujący ich wzrost był obecny w ostatnich 20 latach. Aby ukazać dynamikę wzrostu liczby wezwania św. Józefa przypomnijmy, że w 1914 roku 151 wszystkich kościołów nosiło wezwanie św. Józefa[71]. W sumie więc jest to znacznie poniżej połowy stanu obecnego.

Spotykamy także ciekawe zjawisko nadawania wezwań św. Józefa podczas reerygowania parafii, które były przez wieki używane przez protestantów. Kiedy w XX wieku kościoły te zaczęły przechodzić w ręce polskie (często były to już nowe świątynie) nadawano im właśnie takie wezwanie. Dotyczyło to przede wszystkim obszarów dawnego zaboru pruskiego.

Ożywienie w patronacie św. Józefa było oczywiście odbiciem większego zainteresowania świętym w Kościele powszechnym. Przypomnijmy kilka faktów: 1847- papież Pius IX rozszerzył święto Opieki św. Józefa na cały Kościół; 1870- ten sam papież ogłosił św. Józefa Patronem Kościoła powszechnego; 1909- papież Pius X zatwierdził Litanię do św. Józefa do publicznego odmawiania; 1911- papież Pius X zmienił tytuł święta Opieki św. Józefa na Uroczystość św. Józefa Oblubieńca NMP, Wyznawcy Patrona Kościoła powszechnego; 1919- papież Benedykt XV zatwierdził prefację o św. Józefie; 1922- ten sam papież włączył imię św. Józefa do oficjalnych modlitw Kościoła za konających; 1937- papież Pius XI ogłosił św. Józefa opiekunem Kościoła w walce przeciw bezbożnemu ateizmowi; 1955- papież Pius XII wprowadził uroczystość liturgiczną św. Józefa Robotnika; 1962- papież Jan XXIII wprowadził imię św. Józefa do modlitwy w kanonie rzymskim. Poza tym w XIX i XX wieku powstały liczne stowarzyszenia i zgromadzenia, którym patronował św. Józef[72].

Patrocinia św. Józefa potwierdzają niewątpliwie rozwijający się na przestrzeni kilku wieków kult tegoż świętego. Podjęte zagadnienie, na obecnym stanie badań, pozwala przede wszystkim na jego ilościową orientację oraz na wskazanie kilku uwag metodologicznych pomocnych w przyszłych badaniach. Tylko wnikliwsze badania, szczególnie nad najstarszymi kościołami parafialnymi, pozwolą na pewne ustalenia w zakresie rzeczywistego przeniesienia kultu św. Józefa na patronat kościelny. Obecnie możemy bezsprzecznie stwierdzić, że w minionym XX wieku św. Józef stał się jednym z najbardziej popularnych świętych patronów parafii i kościołów parafialnych w Polsce.

 


[1] J. B. Lehner, Patron, w: Lexikon  für Theoligie und Kirche, Bd. 8: 1963, kol. 187-189; A. Gieysztor, J. Szymański, Patrocinia, w: Słownik Starożytności Slowiańskich, pod red. G. Labudy, Z. Stiebera, t. 4, Warszawa 1970, s. 44; J. H. Becker, Patrocinium, w: Handwörterbuch zur Deutschen Rechtsgeschichte, Bd. 3: 1984, kol. 1564-1568; A. Angenendt, Patron, w: Lexikon des Mittelalters, Bd. 6: 1993, kol. 1806-1808; A. Witkowska, Titulus ecclesiae. Wezwania współczesnych kościołów katedralnych w Polsce, Warszawa 1999, s. 49-58

[2] Zob. G. Karolewicz, Z badań nad wezwaniami kościołów, Roczniki Humanistyczne, t. 22: 1974, z. 2, s. 215-221. Autorka dokonała charakterystyki dotychczasowych badań nad wezwaniami w Europie, w tym także w Polsce.

[3] E. Wiśniowski, Rozwój sieci parafialnej w prepozyturze wiślickiej w średniowieczu. Studium geograficzno- historyczne, Warszawa 1965, s. 14-15.

[4] P. Sczaniecki, Sacramentum dedicationis. Obrzęd poświęcenia kościoła i jego znaczenie w dziedzinie religijnej, obyczajowej i kulturalnej na podstawie źródeł polskich z XII wieku, Lublin 1979, s. 91; S. Tylus, Patrocinia kościołów parafialnych w archidiecezji (halickiej) lwowskiej do końca XVI wieku, Roczniki Teologiczne, t. 38-39: 1991-1992, z. 4, s. 39.

[5] A. Gieysztor, J. Szymański, Patrocinia, s. 44; H. Holzbauer, Mittelalterliche Heiligenverehrung. Heilige Walpurgis, Verlag Butzon-Becker 1972, s. 37-49; M. Heinzelmann, Translationsberichte und andere Quellen des Reliquienkultes, w: Typologie des sources du moyen age occidental, t. 33: 1979, s. 24 i n; P. A. Sigal, Reliques, pélerinage et miracles dans l’eglise médiévale (XI-XIII siecles), Revue d’histoire de l’Eglise de France, t. 76: 1990, s. 193-199.

[6] P. Sczaniecki, op. cit.,, s. 86, 90-92.

[7] Kodeks prawa kanonicznego, Poznań 1984, s. 480-481.

[8] Por. A. Witkowska, op. cit., s. 55.

[9] Szczegółowe przykłady zob. dalej w tabeli.

[10] D. Szymański, Wezwania kościołów, s. 89-93. Tam zestawienie dotychczasowej literatury.

[11] S.Kujot, Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej?, cz. 1, Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu (dalej RTNT), t. 9: 1902, s. 3-149; t. 10: 1903, s. 150-191; cz. 2, ibid., t. 11: 1904, s. 1-128; t. 12: 1905, s. 129-371.

[12] Zob. wyżej podaną literaturę dotyczącą Polski oraz najnowsze opracowanie A. Witkowska, op. cit., tam zestawiona bibliografię.

[13] W kwestii wezwań sa one jednak brdzo skromne. Zob. np.: J. Bieniarz, L’essor du culte de saint Joseph en Pologne du XV au XVIII siècle,  Cahiers de Joséphologie, t. 25: 1977, s. 682;  J. Rąb, S. Josephi cultus saeculo XVII in meridiano-orientali Polonia, Cahiers de Joséphologie, t. 35: 1987, s.  425-434; D. Siuta, Panorama du culte de saint Joseph dans le sud-est da la Pologne au XVIII siècle, Cahiers de Joséphologie, t. 39: 1991, s. 591-592.

[14] M. Straszewicz, Józef Oblubieniec, II Kult, w: Encyklopedia Katolicka, t. 8, Lublin 2000, kol. 126.

[15] Tamże. Odnośnie początków kultu św. Józefa zob. także: K. Białczak, Kult liturgiczny św. Józefa w Polsce w świetle ksiąg liturgicznych, w: Studia z dziejów liturgii w Polsce, t. 2, pod red. M. Rechowicza, W. Schenka, Lublin 1976, s. 35-37.

[16] T. Fitych, Trójca stworzona. Nauka o św. Józefie na Śląsku, Lublin 1990, s. 56.

[17] H. Neuling, Schlesiens Kirchorte und ihre kirchlichen Stiftungen bis zum Ausgange des Mittelalters, Breslau 1902, 33; M. Goliński, Socjotopografia późnośredniowiecznego Wrocławia, Wrocław 1997, s. 247; J. Gilewska-Dubis, Życie codzienne mieszczan wrocławskich w dobie średniowiecza, Wrocław 2000, s. 76; M. Słoń, Szpitale średniowiecznego Wrocławia, Warszawa 2000, s. 253-255.

[18] Sporządzony na podstawie: Wykaz parafii w Polsce 1998. Stan na 31.12.1998 r., wyd. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, Warszawa 1999, ss. 413. W zestawieniu najprawdopodobniej nie rozgraniczano patrona parafii od wezwania kościoła stąd taki tytuł tabeli. Brakujące w kilkunastu miejscowościach daty erygowania parafii zaczerpnięto z  roczników poszczególnych diecezji. Niestety spis zawiera wiele nieścisłości i błędnych danych, które częściowo sprostowano.

[19] Św. Józef jest patronem parafii, natomiast kościół parafialny jest pod wezwaniem św. Bartłomieja. Parafia została erygowana prawdopodobnie już do końca XIV wieku, obecny kościół pochodzi jednak dopiero z poł. XIX wieku.

[20] Bez wątpienie pierwotnym było wezwanie św. Antoniego.

[21] Średniowieczna parafia powstała już ok. 1280 roku. W czasie reformacji przejęli ja protestanci. W latach 1892-1893 katolicy zbudowali nowy kościół właśnie pod wezwaniem św. Józefa. Parafia została erygowana dekretem z dnia 25 listopada 1903 roku przez biskupa chełmińskiego Augustyna Rosentretera. Kościół został zniszczony w czasie II wojny światowej, dlatego po opuszczeniu miejscowości przez protestantów przejęto dawny pierwotny kościół, zachowując patrona w osobie św. Józefa. Zob. J. Wiśniewski, Kościoły i kaplice na terenie byłej diecezji pomezańskiej 1243-1821, cz. 1, Elbląg 1999, s. 284-286.

[22] Około tego roku erygowano pierwotną parafię. Obecne wezwanie zostało nadane po reerygowaniu parafii w 1946 roku.

[23] Około tego roku erygowano pierwotną parafię. Obecne wezwanie zostało nadane po reerygowaniu parafii w 1960 roku.

[24] W tym roku erygowano pierwotną parafię. Obecne wezwanie zostało nadane po reerygowaniu parafii w 1978 roku.

[25] Parafia posiada genezę średniowieczną, jednakże przez kilka wieków była w użytkowaniu protestantów. Świątynie przejęli katolicy dopiero po II wojnie światowej. Parafie kanonicznie reaktywował dnia 5 IV 1962 roku ks. bp Tomasz Wilczyński.

[26] Pierwotnie siedziba parafii znajdowała się w miejscowości Szczebrze. Parafię erygowano tam w 1794 roku. Kiedy w czasie II wojny światowej kościół ten spłonął, nowy wybudowano w miejscowości Szczepki.

[27] Pierwotnie kościół nosił wezwanie Wszystkich Świętych. Od XIX wieku św. Józefa.

[28] Około tego roku erygowano parafie. Wezwanie św. Józefa pochodzi zapewne z okresu późniejszego. Nadano je być może przy budowie nowych kościołów, kolejno w latach 1748 i 1874.

[29] Pierwotnie wezwanie zapewne Wszystkich Świętych.

[30] W tym wieku erygowano parafię. Wezwanie św. Józefa związane jest najprawdopodobniej z przebudową świątyni w XVIII wieku.

[31] W tym wieku erygowano parafię. Wezwanie św. Józefa związane jest najprawdopodobniej z przebudową świątyni na początku XVIII wieku.

[32] W tym wieku erygowano parafię. Wezwanie św. Józefa związane jest najprawdopodobniej z przebudową świątyni w połowie XVIII wieku.

[33] W tym wieku erygowano parafię. Wezwanie św. Józefa związane jest najprawdopodobniej z przebudową świątyni w końcu XVII wieku.

[34] Na przełomie tych wieków erygowano parafię, której kościół nosił wezwanie św. Małgorzaty. Wezwanie św. Józefa związane jest najprawdopodobniej z budową obecnego kościoła w II poł. XVII wieku.

[35] Kościół ten pełnił funkcje świątyni parafialnej do 2000 roku. Pierwotnie była to kaplica-grobowiec dworski. Po wybudowaniu nowej świątyni w latach 1997-1999 nadano jej wezwanie NMP Częstochowskiej i do niej przeniesiono siedzibę parafii.

[36] W tym roku erygowano parafię. Obecne wezwanie jest późniejsze.

[37] W tym czasie powstała pierwotna parafia. Obecny kościół został wzniesiony na początku XX wieku. Zapewne w związku z jego budową pojawiło się wezwanie św. Józefa.

[38] Pierwotne wezwanie zapewne Świętego Krzyża.

[39] Wezwanie św. Józefa należy wiązać zapewne z budową i konsekracją nowego kościoła w latach 1897-1902.

[40] Parafia erygowana w miejscowości już ok. 1294 roku. Kościół nosił wezwanie św. Szymona i Judy Tadeusza. W czasie reformacji przejęli go protestanci. Został doszczętnie zniszczony w czasie ostatniej wojny. Obecny kościół jest dawną protestancką świątynią przejętą przez katolików w 1949 roku. Wtedy też otrzymał wezwanie św. Józefa.

[41] Parafie erygowano  w miejscowości już w XIV wieku. Do II wojny światowej kościół był jednak przez kilka wieków w posiadaniu protestantów.

[42] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[43] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[44] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[45] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[46] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[47] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[48] Pierwotna parafia pochodziła z 1401 roku.

[49] Wezwanie św. Józefa należy wiązać prawdopodobnie z budową nowego kościoła w połowie XVIII wieku.

[50] Jest to czas powstania parafii. Wezwanie św. Józefa pochodzi z okresu późniejszego.

[51]W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne należy wiązać zapewne z budową nowego kościoła  w początkach XIX wieku lub z budową obecnej murowanej świątyni w 1975 roku.

[52] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne należy wiązać zapewne z budową nowego kościoła  w okresie późniejszym. Obecny kościół pochodzi z 1974 roku.

[53] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne należy wiązać zapewne z budową nowych kościołów kolejno na przełomie XVII/ XVIII wieku, XIX wieku lub w początkach XX wieku.

[54] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne należy wiązać zapewne z budową nowego kościoła  w początkach XIX wieku lub z okresem późniejszym.

[55] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[56] Pierwszy kościół pobudowano w miejscowości już w 1564 roku.

[57] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[58] Pierwsza parafia erygowana już w XV wieku.

[59] W tym roku przeniesiono do miejscowości ze Szpetala Dolnego parafię. Wezwanie św. Józefa związane z odbudową świątyni i jej konsekracją w 1947 roku.

[60] Parafia sięga genezą na pewno tego okresu. Przez wieki kościół nosił wezwanie św. Katarzyny. Po jego spaleniu w 1900 roku nowo wybudowanemu nadano wezwanie Świętej Rodziny.

[61] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[62] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[63] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego.

[64] W tym okresie erygowano parafię. Wezwanie obecne pochodzi z okresu późniejszego po wybudowaniu nowego kościoła na początku XX wieku.

[65] G. Karolewicz, op. cit., s. 226-229.

[66] Wielkości takie przyjęto mając na uwadze cytowaną już pracę G. Karolewicz, która ustaliła, że dla roku 1914 było 239 różnych odmian wezwań, tamże, s. 229-230. Oczywiście jest to tylko domniemana wielkość, która w przyszłości wymaga dokładnego zbadania.

[67] Najstarsze ślady liturgiczne kultu św. Józefa w diecezji wrocławskiej występują już w XIV wieku, jednakże zasadniczy jego rozwój we wszystkich diecezjach oraz zakonach ma miejsce od końca XV wieku, a szczególnie w wieku następnym. Por. K. Białaczyk, op. cit., s. 37-46. Nie można oczywiście do końca odrzucić, że przyszłe szczegółowe badania źródłowe pozwolą poszerzyć wiedzę na temat przejawów kultu św. Józefa w średniowieczu w tym szczególnie jako patrona ołtarzy i kaplic.

[68] Zob. podaną wcześniej literaturę w przypisie 13.

[69] S. Litak, Kościół łaciński w Rzeczypospolitej około 1772 roku. Struktury administracyjne, Lublin 1996, s. 552, 569, 580, 586.

[70] Zob. np.: K. Białaczyk, op. cit., s. 43-81; F. Bracha, Kult św. Józefa w Polsce, w: F. L. Filias, Święty Józef człowiek Jezusowi najbliższy, Kraków 1979, s. 334-356; B. J. Wanat, Kult Świętego Józefa Oblubieńca NMP u Karmelitów Bosych w Krakowie, Kraków 1981, passim; T. Fitych, op. cit., s. 40-94. Pełniejszą bibliografię zob. T. Fitych, Polskie publikacje o św. Józefie w 30-letnim okresie posoborowym (1966-1996), Ateneum Kapłańskie, t. 132: 1991, z. 1 (539), s. 81-104.

[71] G. Karolewicz, op. cit., s. 226, 228-229. Łącznie z wezwaniem Świętej Rodziny.

[72] K. Białczak, op. cit., s. 76-81; M. Straszewicz, op. cit., kol. 126; K. Kuźmak, Józef Oblubieniec, III. Bractwa i stowarzyszenia, w: tamże, kol. 127-131; M. Daniluk, Józef  Oblubieniec, IV. Instytuty życia konsekrowanego i stowarzyszenia życia apostolskiego, w: tamże, kol. 131-153.

 


 


Idźcie do Józefa...

 

Waldemar Rozynkowski

 



 

 

 
 
 

Domowa | Kontakt | Indeks | Copyright © 2002-2003 Polskie Studium Józefologiczne w Kaliszu. All Rights Reserved.
Webmaster webmaster@jozefologia.pl

-->